Pytania i odpowiedzi

Jakie są wyniki cytologii i co one oznaczają?

Obecnie zalecanym w Polsce systemem klasyfikacji wymazów cytologicznych jest system Bethesda (TBC). Często jeszcze spotyka się ocenę rozmazu cytologicznego w obu systemach klasyfikacji TBC i PAP (Papanicolau). Taki opis wyniku cytologicznego ma charakter edukacyjny służący lepszemu jego zrozumieniu przez kobietę korzystającą z programu profilaktyki cytologicznej. System PAP bowiem jest mniej skomplikowany i prostszy do zrozumienia przez pacjentkę. Występuje w nim podział na 5 grup cytologicznych.

• Pap I określa rozmazy, które zawierają jedynie komórki warstw powierzchownych nabłonka paraepidermalnego pokrywającego błonę śluzową pochwy i tarczy części pochwowej.
• Pap II oznacza, że w rozmazach obecne są również komórki głębszych warstw nabłonka paraepidermalnego, zwyrodniałe i "pobudzone" komórki nabłonkowe, komórki kanałowe, a także komórki wysięku zapalnego.
• Pap III oznacza, że w rozmazie występują komórki dysplastyczne. Stopień III A oznacza, że dysplazja jest związana ze stanami zapalnymi,
  a III B - że ze stanami przedrakowymi.
• Pap IV - odpowiada rakowi przedinwazyjnemu, a
• Pap V - rakowi inwazyjnemu szyjki macicy.

Przy podawaniu wyniku cytologicznego system Bethesda zaleca:

• określenie czy rozmaz zawiera odpowiedni materiał do oceny (świadczy o tym ilość materiału oraz obecność komórek z kanału szyjki macicy, gdzie najczęściej podstępnie rozwija się 70% raków szyjki macicy),
• ogólne stwierdzenie czy obraz cytologiczny jest prawidłowy czy nie oraz dokładny opis stwierdzanych zmian zgodnie z obowiązującą terminologią (określenie rodzaju zakażenia, zmian reparacyjnych, obecności nieprawidłowych komórek nabłonkowych, komórek innych nowotworów oraz ocenę stanu hormonalnego pacjentki).

  W systemie Bethesda za nieprawidłowe uznaje się następujące wyniki:

• ASC -atypowe komórki nabłonkowe; grupa ta dzieli się na podgrupy:
• ASCUS -atypowe komórki nabłonkowe o nieokreślonym znaczeniu
• ASCH -atypowe komórki nabłonkowe, w przypadku których nie można wykluczyć obecności zmian dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
• LSIL -zmiany małego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
• HSIL -zmiany dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
• AGC -atypowe komórki gruczołowe

Wyniki cytologiczne w systemie TBS mogą bezpośrednio wskazywać na obecność komórek raka płaskonabłonkowego lub gruczołowego.

Metody diagnostyczne stosowane do weryfikacji nieprawidłowych wyników cytologii zależą od rodzaju zmian stwierdzonych w rozmazie i wieku kobiety. Są to: powtórne pobranie cytologii, kolposkopia, test na obecność DNA wirusa HPV lub elektrochirurgiczne wycięcie zmiany szyjki macicy. Decyzję o wyborze metody podejmuje lekarz oceniając na podstawie wyniku cytologii ryzyko wystąpienia CIN lub raka szyjki macicy.

do góry

Jakie są rekomendacje do wykonywania badań cytologicznych?

Aktywny skrining cytologiczny w Polsce powinien polegać na objęciu badaniem cytologicznycm populacji kobiet w wieku 25-59 lat; badania cytologiczne powinno się przeprowadzać co 3 lata przy założeniu, że przy wejściu do programu 2 poprzednie wyniki badania cytologicznego wykonane w odstępach 12 miesięcy były prawidłowe (ujemne).

Rozmazy należy pobierać szczoteczką typu cyto-brush.

Badanie cytologiczne oraz test na obecność onkogennego typu wirusa HPV są wzajemnie uzupełniającymi się elementami przesiewowego badania cytologicznego.

W przesiewowym badaniu cytologicznym są zalecane jako obowiązujące zarówno cytologia konwencjonalna, jak i płynna (LBC).

do góry

Co można wykryć dzięki badaniu cytologicznemu?

do góry

Jakie są objawy raka szyjki macicy?

Wczesne postaci raka szyjki macicy, jak i stany przednowotworowe zwykle nie dają charakterystycznych objawów lub objawy nie są zauważalne dla pacjentki. Mogą to być nawracające stany zapalne pochwy z niecharakterystycznymi upławami, czasami niewielkie krwawienia lub plamienia po stosunku płciowym, czasem świąd lub pieczenie w pochwie, niekiedy wzmożona wilgotność pochwy.

Wraz z zaawansowaniem zmiany szyjki macicy pojawiają się coraz bardziej zauważalne objawy, jak wodniste upławy o charakterze „popłuczyn mięsnych”, częste krwawienia kontaktowe, krwawienia międzymiesiączkowe, upławy o nieprzyjemnym zapachu, czasami podbarwione krwią, dolegliwości dysuryczne, bóle promieniujące do kończyn dolnych, obrzęk kończyn dolnych, ból w trakcie stosunku płciowego, bóle podbrzusza. Objawy te nie są charakterystyczne, pojawiają się z różnym nasileniem i często są lekceważone przez pacjentki.

Opracowała: dr n.med. Agnieszka Michalska

do góry

Co jest przyczyną raka szyjki macicy?

Rak szyjki macicy, jak i inne raki, powstaje w procesie karcinogenezy, czyli nowotworzenia. Proces ten ma miejsce wówczas, kiedy komórki zostaną poddane działaniu czynników mających wpływ na ich prawidłowy rozwój i przekształcenia. Czynniki ryzyka podane powyżej w różny sposób wpływają na geny komórkowe i w ten sposób na budowę komórek. Zwykle potrzeba kilku onkogenów, ażeby rozpocząć proces nowotworzenia. Niektóre czynniki same nie wywołują karcinogenezy, lecz obecność ich sprzyja innym czynnikom w zapoczątkowaniu tego procesu. Te czynniki pomagające innym w rozpoczęciu przekształceń nowotworowych nazywamy kofaktorami.

W przypadku raka szyjki macicy takimi kofaktorami są nikotyna i kotynina zawarte w dymie tytoniowym, które wpływają immunosupresyjnie i toksycznie na geny, współistnienie przewlekłych zapaleń bakteryjnych pochwy, zakażenie Chlamydia trachomatis, wirusem opryszczki itp., przyjmowanie hormonów w tabletkach antykoncepcyjnych, spadek odporności na skutek chorób obniżających odporność organizmu itd. Kofaktory te mają duże znaczenie w przypadku współistnienia zakażenia wirusem HPV, zwłaszcza typami onkogennymi. Do typów tych należą:16,18,31,33,35,39,45,51,52,56,58,66 i 69. Sprzyjają one wtedy namnażaniu wirusa, jego wbudowywaniu się w strukturę komórki i przechodzeniu komórek na drogę onkogenezy.

Infekcja wirusem HPV, a zwłaszcza jego typami onkogennymi, jest najczęstszą przyczyną nowotworzenia i powstawania raków szyjki macicy.

Opracowała: dr n.med. Agnieszka Michalska

do góry

Jakie są narzędzia do wykrywania raka?

Podstawowym badaniem wykrywającym nieprawidłowy stan szyjki macicy jest badanie cytologiczne. Badanie to może wykryć nieprawidłowe komórki szyjki macicy nawet wówczas, gdy w badaniu ginekologicznym podczas oglądania szyjki macicy nie stwierdzamy nieprawidłowości. Należy podkreślić, że stany przedrakowe, jak i wczesne raki często w badaniu ginekologicznym występują pod postacią nadżerki, czasem w ogóle są niewidoczne, jeśli lokalizują się w kanale szyjki macicy. Dlatego regularne wykonywanie cytologii ma tak duże znaczenie.

W przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii nasuwającego podejrzenie zmian przed i nowotworowych  należy poszerzyć diagnostykę o kolejne badania. Wykonuje się wówczas kolposkopię, czyli ogląda się szyjkę macicy w dużym powiększeniu, jak w mikroskopie. W ten sposób można precyzyjnie określić na szyjce macicy miejsca podejrzane i pobrać z nich jednoczasowo wycinek do badania histopatologicznego. Zwykle pobiera się również do badania histopatologicznego materiał z kanału szyjki i jamy macicy. Na podstawie uzyskanych w ten sposób wyników wdraża się odpowiednie leczenie  w zależności od charakteru zmiany i stopnia jej zaawansowania.  Należy podkreślić, że ten sam sposób postępowania obowiązuje także w przypadku zmian zaawansowanych, kiedy już samo badanie kliniczne nasuwa duże podejrzenie zmiany nowotworowej szyjki macicy.

Dla jak najdokładniejszego ustalenia stopnia zaawansowania klinicznego raka szyjki macicy można wykonać też inne badania dodatkowe, jak rtg klatki piersiowej, urografia, limfografia, cystoskopia, usg miednicy mniejszej głowicą dopochwową, rezonans magnetyczny miednicy mniejszej, badanie ginekologiczne oraz per rectum. Służą one określeniu zaawansowania nowotworu i doborowi sposobu leczenia, gdyż nie wszystkie raki szyjki macicy można leczyć operacyjnie. W większych stopniach zaawansowania leczeniem z wyboru jest radioterapia.  

Opracowała: dr n.med. Agnieszka Michalska

do góry

Czym jest rak szyjki macicy?

Rak szyjki macicy jest w Polsce drugim co do częstości zachorowań nowotworem złośliwym zaraz po raku sutka, ale jednocześnie jest najczęstszym nowotworem złośliwym narządu rodnego. Stanowi 7,7% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe. Ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy zależy od zachowań seksualnych-większe ryzyko dotyczy kobiet, które rozpoczęły życie płciowe przed 16r.ż. i które miały większą liczbę partnerów seksualnych. Poza tym ryzyko jest większe u kobiet, które rodziły więcej niż 3 razy w porównaniu do nieródek lub rodzących mniej niż 3-krotnie.U kobiet używających tabletek antykoncepcyjnych ryzyko rozwoju raka szyjki macicy jest większe i wzrasta wraz z czasem ich stosowania. Długoletnie palenie papierosów sprzyja rozwojowi raka szyjki macicy, również niedobory witaminowe w diecie mogą być czynnikiem rozwoju tego raka. Jeśli chodzi o czynniki genetyczne, to nadal nie potwierdzono sugestii co do odgrywania przez nie roli w zwiększeniu zachorowalności na raka szyjki macicy, jednakże skłonność rodzinna wydaje się być związana z odpornością na infekcje HPV. Infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (Human Papilloma Virus-HPV) należą bowiem do najczęstszych czynników ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, ponieważ ok.70% raków szyjki jest związanych z infekcją tym wirusem. Wszystkie wymienione czynniki ryzyka wpływają na sposobność zarażenia się wirusami HPV lub na możliwość rozwoju zakażenia.

Rak szyjki macicy rozwija się na podłożu nieprawidłowo przebiegających przemian komórkowych w tzw.strefie przekształceń, znajdującej się na granicy nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy części pochwowej szyjki macicy i nabłonka walcowatego kanału szyjki macicy. Komórki tych dwóch nabłonków w strefie przekształceń stale przechodzą jedne w drugie praktycznie przez całe życie kobiety. Jakakolwiek nieprawidłowość w tych przemianach powoduje powstawanie stanów przedrakowych i raka szyjki macicy. Jednym z głównych czynników mogących powodować nieprawidłowe przekształcanie się tych komórek jest zakażenie wirusem HPV, który wbudowuje się w komórki i zaburza w ten sposób ich prawidłową przemianę, budowę i funkcję. Zapoczątkowuje to proces karcinogenezy, czyli nowotworzenia. Powstają nieprawidłowe komórki dysplastyczne i rakowe.

Opracowała:
dr n. med. Agnieszka Michalska
Starszy Asystent Kliniki Położnictwa i Ginekologii
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

do góry

Gdzie można wykonać cytologię jednowarstwową?

Pobranie do cytologii jednowarstwowej można wykonać w każdym gabinecie ginekologicznym w Polsce lub u położnej. Pobranie materiału do badania tą techniką przypomina standardowe badanie cytologiczne; nie wymaga dodatkowego przygotowania. Zestawy pobraniowe do wykonania cytologii jednowarstwowej są dostępne w wybranych placówkach medycznych współpracujących z laboratorium Nucleagena. Lista placówek w których wykonasz cytologię jednowarstwową znajduje się bazie lekarzy.

Zestaw pobraniowy można zamówić w sklepie internetowym na portalu cytologia.pl

do góry

W czym cytologia jednowarstowa jest lepsza od klasycznej?

Podczas pobierania wymazu dla cytologii konwencjonalnej może się zdarzyć, że materiał zostanie nierównomiernie rozprowadzony na szkiełku. Komórki mogą być wtedy niewidoczne lub będą zachodziły na siebie. Badania wykazały też, że zdarzają się sytuacje, gdy większość komórek nie zostaje przeniesiona na szkiełko lub jest zniszczona przez użycie niewłaściwego przyrządu do pobierania. Zwiększa to prawdopodobieństwo konieczności ponowienia badania.

Obraz na szkiełku z próbką przygotowaną metodą ThinPrep® Pap Test™ jest czysty i przejrzysty. Metoda pobierania materiału dla cytologii jednowarstwowej umożliwia przygotowanie i zabezpieczenie większej ilości komórek do analizy oraz lepszej ich prezentacji podczas oceny mikroskopowej w laboratorium. Dzięki temu wynik badania może być łatwo i dokładnie zinterpretowany.

do góry

Dlaczego powinnam prosić o wykonanie cytologi jednowarstwowej?

Technologia cytologii jednowarstwowej (oparta na technologii ThinPrep® Pap Test™) stanowi realny postęp w jakości tego typu badań. Jest to innowacyjna technika, która pozwala na osiągnięcie dużo wiarygodniejszych wyników badań niż w przypadku cytologii konwencjonalnej. 

do góry

Kto powinien wykonać badanie cytologiczne?

Profilaktyczne coroczne badania cytologiczne powinny wykonywać kobiety po ukończeniu 25 r.ż. (najpóźniej w wieku 30lat).
W przypadku wczesnego rozpoczęcia współżycia cytologię należy wykonać nie później niż 3 lata po inicjacji seksualnej.

Prawidłowe wyniki badania cytologicznego oraz brak czynników ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy pozwalają na przeprowadzanie cytologicznych badań  przesiewowych co 3 lata. Odstępstwa te dopuszczalne są u kobiet 30-letnich i starszych, u których nie stwierdzono w/w zmian i które mają prawidłowe 3 kolejne wyniki badań cytologicznych oraz u kobiet po usunięciu macicy wraz z szyjką z powodu zmian niezłośliwych.

Co 12 miesięcy cytologię powinny wykonać kobiety zakażone HIV, HPV typem wysokiego ryzyka onkogennego, przyjmujące leki immunosupresyjne, leczone w przeszłości z powodu śródnabłonkowej neoplazji (CIN2,CIN3) lub raka szyjki macicy.

Badanie cytologiczne w okresie krótszym niż 12 miesięcy należy wykonać u kobiet, u których w poprzednich rozmazach cytologicznych nie stwierdzono komórek pochodzących ze strefy przekształceń lub endocervix, a także w razie małej czytelności poprzednich rozmazów z powodu stanu zapalnego, domieszki śluzu lub krwi.

do góry

Co zrobić, jeśli wynik mojego badania cytologicznego okaże się nieprawidłowy?

Wynik badania cytologicznego wskazujący na zagrożenie zdrowia, nie zawsze oznacza obecność nowotworu. Przyczyną otrzymania nieprawidłowego wyniku może być również stan zapalny lub infekcja w obrębie szyjki macicy lub pochwy. Szczegóły należy omówić z lekarzem, który podejmie decyzję o ewentualnych metodach leczenia

do góry

Czy istnieją dowody na to, że metoda ThinPrep© Pap Test™ jest efektywniejsza?

Technika ThinPrep® Pap Test™ jest odpowiedzią na dokładnie zdefiniowane problemy badań cytologicznych. Badania kliniczne przeprowadzone na całym świecie potwierdziły, że wymaz cytologiczny ThinPrep® Pap Test™ jest znacznie dokładniejszy od wymazu konwencjonalnego.

do góry

Czym różni się cytologia jednowarstwowa od konwencjonalnej?

Komórki pobierane są w taki sam sposób, jak w cytologii konwencjonalnej. Nie ma żadnego dodatkowego dyskomfortu dla pacjentki. Następnie, zamiast rozprowadzenia materiału na szkiełku, pobrane komórki zostają przeniesione do pojemnika zawierającego odpowiedni płyn utrwalający. Taka procedura pozwala przygotować większą liczbę komórek do dalszej analizy oraz uzyskać lepszą ich prezentację podczas oceny mikroskopowej.

do góry

Jak pobiera się wymaz w cytologii konwencjonalnej?

Wymaz wykonywany jest specjalną szczoteczką, która pobiera materiał komórkowy z obszaru szyjki macicy. Następnie komórki przenoszone są na szkiełko mikroskopowe. Finalnie taka próbka przesyłana jest do laboratorium w celu wykonania analizy mikroskopowej.

do góry

Co to jest wymaz cytologiczny?

Wymaz z szyjki macicy lub wymaz cytologiczny to test skriningowy: bardzo efektywny w wykrywaniu nawet bardzo wczesnych zmian nowotworowych. Procedura po raz pierwszy została zastosowana przed 50 laty i od tej pory w dużym stopniu pozostała niezmieniona.

do góry

Dlaczego warto wykonać cytologię?

Badanie cytologiczne jest podstawowym nieinwazyjnym, niebolesnym badaniem szyjki macicy pozwalającym na wykrycie wczesnych zmian przednowotworowych i nowotworowych, kiedy jeszcze nie dają one objawów subiektywnych i mogą nie być widoczne w badaniu ginekologicznym. Dzięki temu badaniu można wykryć minimalne zmiany na szyjce macicy, kwalifikujące się do leczenia miejscowego, bez konieczności przeprowadzania rozległej operacji brzusznej, jaka ma miejsce w przypadku zmian bardziej zaawansowanych. Należy podkreślić, że mikroskopowe zaawansowanie zmiany pozwala na oszczędzające ich usunięcie, co ma szczególne znaczenie dla celów prokreacyjnych, zwłaszcza u młodych kobiet.

Opracowała: dr n.med. Agnieszka Michalska

do góry